Hagfræðistofnun Háskóla Islands (HHI) hefur reiknað út að árlegar tekjur Hafnarfjarðar aukist um 200 miljónir verði af stækkun í Straumsvík. Samtök Iðnaðarins (SI) reikna sama dæmi og fá út 10x hærri upphæð. Það fer ekki hjá því að maður velti fyrir sér greind þeirra, sem starfa hjá HHI og hvort SI séu trúverðug.

Tvisvar sinnum gekk fyrirtæki, sem ég starfaði fyrir í þessi samtök. Fyrst fyrir ca. 30 árum. Þá hétu samtökin Félag Íslenskra Iðnrekenda og var stjórnað af iðnrekendum, sem börðust fyrir hagsmunum félagsmanna sinna. Við hættum í félagsskapnum, þegar hagsmunir stærra fyrirtækis voru settir ofar okkar. 15-20 árum síðar vorum við hvattir til að ganga aftur í félagið. Gallinn þá var að við höfðum stækkað mikið og félagsgjöldin voru hlutfall af veltu. Við fengum gott tilboð og gengum í félagið. Fljótlega mat ég það svo að þrátt fyrir afsláttin væru félagsgjöldin hærri en ávinningur þess að vera í félaginu.

Nú eru SI með marga starfsmenn í vinnu. Reksturinn hefur alltaf verið dýr. Alcan er með mikla veltu og félagsgjöld % af veltu. Það fer því ekki hjá því að maður spyrji sig, hvað greiðir Alcan mikið í félagsgjöld fyrir og eftir stækkun? Skyldi það hafa einhver áhrif á baráttu SI fyrir stækkun í Straumsvík?
Alcoa-Fjarðarál er komin með einn mann í stjórn SI. Skyldi fjöldi atkvæða enn vera í réttuhlutfalli við félagsgjöld? Sé svo þá er ljóst að erlendir auðhringir geta yfirtekið SI, hvenær sem er. Sett inn leppa að vinna fyrir sig að sínum stóriðjuhagsmunum. Sett þá ofar hagsmunum annara félagsmanna og hins almenna borgara.

Hvernig sem það nú er, þá er ljóst að SI hafa algjörlega misst sjónir á hagsmunum íslensks iðnaðar. Hagstæðar lóðir, skortur á vinnuafli og háir vextir hafa lengst af staðið vexti og uppbyggingu fyrir þrifum. Stóriðjuþennslustefnan hefur aukið á þann vanda. Gegn henni ættu SI berjast en ekki fyrir stækkun í Sraumsvík. Ég hvet félaga í SI til að skoða, hvort SI vinni í raun þeim í hag og hvort ekki sé komið nóg af ruðningsáhrifum.

Það eru ekki bara fyrirtækin, sem verða fyrir barðinu á ruðningsáhrifunum. Þau bitna ekki síður á hinum almenna borgara. Verði stækkað Straumsvík þá munu öll verðtryggð lán halda áfram að hækka. Það bitnar jafnt á Hafnfirðingum, sem öðrum, þó þeir fái eithvað til baka og raflínur grafnar í jörð.
Rausnalegt af Alcan að bjóðast til að kosta lagningu jarðstrengja. Á sama tíma er skattgreiðendum sendur reikningur fyrir færslu Reykjanesbrautar svo svo þeir geti stækkað verksmiðjuna. Færsla vegarins mun kosta hátt annan miljarð króna.

Illskiljanlegt er að nú hafa vekalýðsfélögin í Hafnarfirði stillt sér upp við hlið álhringsins og hvetja til stækkunar. Hefur þeim verið stillt upp við vegg og sagt að samþykki þau ekki stækkun þá verði að loka?
Væri ekki nær fyrir þau að krefjast þess að arðurinn færi ekki allur úr landi. Færi í uppbyggingu fjölbreyttari atvinnu með framleiðslu á verðmætari afurðum úr því, sem nú er flutt út sem hráefni. Einnig mætti byggja verksmiðju til endurvinnslu á áli. Það yrði grænasta ál í heimi. Í Straumsvík er góð aðstaða til taka við efni til endurvinnslu.

Að lokum. Það er spurning hvort öll þessi umræða um stækkun í Straumsvík sé ekki ein stór alsherjar smjörklípa til að beina athyglinni frá Landsvirkjun. Hvernig kemur Landsvirkjun út úr Kárahnjúkaævintýrinu? Langt er síðan minnst hefur verið á orkuverðið. Það er næsta víst að þótt því sé haldið leyndu fyrir almenningi, þá ræða álstjórarnir saman. Þeir vita upp á hár, hvað er greitt í Straumsvík, Hvalfirði, Reyðarfirði og hvað þeir geta farið fram á í Helguvík, Þorlákshöfn og Húsavík, fari skriðan af stað.

Hafnfirðingar –vinir mínir- það er ykkar að stoppa þessi ósköp. Fyrir utan öll náttúruspjöllin og mengunina þá er verið að selja auðlynd frá komandi kynslóð á verði sem er svo lágt að hin almenni eigandi Landsvirkjunar má alls ekki vita hvað það er.
Verði einhvetíma stækkað einhvestaðar eða byggt nýtt, þá á krafan að vera lokað útboð. Það er hver býður hæst verð fyrir rafmagnið, mengunarkvótann og kælivatnið. Stjórnvalda er svo að ákveða með tilliti til byggðasjónarmiða, hvort einhverju tilboði sé tekið eða öllum hafnað.

Rvk 24.03.2007 Sigurður Oddsson verkfræðingur og vinur Hafnarfjarðar.