Það kemur engum á óvart sem skoðað hefur málið gagnrýnum augum að ávinningurinn af stóriðju á Íslandi er hverfandi lítill jafnvel þó að þær fórnir í náttúru landsins sem færðar hafa verið séu ekki taldar til sem kostnaður í krónum og aurum. Indriði H. Þorláksson hagfræðingur og fyrrverandi ríkisskattstjóri hefur skoðað málið og birt um það ítarlega skýrslu sem hann birtir á heimasíðu sinni hér.

Í samantekt í skýrslunni segir Indriði:

„Í heild má segja að efnahagslegur ávinningur Íslands af starfsemi stóriðjuvera sé lítill og hafi farið minnkandi á síðustu árum. Hann er nú vart meira en 0,1 – 0,2% af þjóðarframleiðslu fyrir hvert álver. Arður af íslenskum auðlindum kemur aðallega fram í hagnaði iðjuveranna og rennur vegna lágra skatta að mestu ósnertur í vasa hinna erlendu eigenda.“

Hann segir ennfremur að í pólitískri umræðum, m.a. um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu, séu allir sammála um að náttúruauðlindirnar séu eign þjóðarinnar og að tryggja beri yfirráð yfir þeim. Hann spyr hvort ekki sé holur hljómur í þeirri umræðu á sama tíma og náttúruauðlindunum sé ráðstafað í þágu útlendinga og þeim gefinn arðurinn af þeim.

Indriði segir ennfremur í samantekt sinni um efni greinarinnar: „Helsti efnahagslegi ávinningur landsins af starfsemi stóriðjuvera í eigu erlendra aðila eru þeir skattar sem þeir greiða. Ætla má að skattgreiðslur meðalálvers sé um 1,2 milljarðar króna á ári. Það er einungis um 0,1% af þjóðarframleiðslunni. Skattar stóriðju skila sér auk þess seint vegna hagstæðra afskriftareglna. Á skattalöggjöfinni og í samningum við álfyrirtækin eru auk þess göt sem rýrt geta þessar tekjur.“

“Starfsmenn við álverin þrjú sem starfandi eru að viðbættum afleiddum störfum eru um 1,7% af vinnuafli í landinu. Ætla má að til lengri tíma hafi erlendar fjárfestingar ekki áhrif á atvinnustig og fjölda starfa í landinu. Virðisauki vegna launa álveranna er því ekki viðbót við hagkerfið en kemur í stað launa fyrir störf sem ella hefðu orðið til. Skammtímaáhrif og svæðisbundin áhrif á atvinnustig kunna þó að vera til staðar.”

„Skattareglum hefur á síðustu árum verið breytt á þann veg að skattgreiðslur stóriðjuvera hafa verið lækkaðar um helming. Af þeim sökum verða tekjur landsins af álverum á mörgum næstu árum minni en þær hefðu orðið án fjölgunar álvera og án skattabreytinganna. Landið virðist einnig hafa afsalað sér valdi til að breyta sköttum á félög til hækkunar.“

Skýrsluna í heild sinni má finna hér.