Það eru nú aldeilis tíðindi að Río Tinto bregði sér í líki jólasveinsins og ætli sér að bjarga í einu vettvangi því klúðri sem nokkrir fjármálamenn hafa komið þjóðinni í. Eins og kunnug er þá eru hvergi þekkt dæmi um slíkt hjá Rio Tinto fyrirtækinu sem er því miður þekkt af öðru sbr umsvif fyrirtækisins í Indónesíu og víðar sem varð til þess að Norski Olíufjárfestingarsjóðurinn vill ekki bendla sig við fyrirtækið.

Veit ekki hvort það var meiningin með íbúalýðræði í Hafnarfirði að afar umdeilt alþjóðlegt stórfyrirtæki ráðist í hundruð milljóna „kosningabaráttu“ ár eftir ár? Haldi úti persónunjósnum um fólk sbr úrskurð Persónuverndar , haldi úti her launaðra starfsmanna, ráði til sín færustu ímyndar sérfræðinga, birti glansauglýsingar í dýrustu miðlum landsins, svona mætti telja og ekki má gleyma disknum hans Bo sem við Hafnfirðingar fengum sendan heim í álpakkningum. Er þetta íbúalýðræði ? Nei því fer fjarri þetta er grímulaus hagsmunabarátta stórfyrirtækis .

Þrátt fyrir erfiða tíma þá er margt í pípunum í Hafnarfirði. Allt stefnir í að frá Hafnarfirði hefjist umsvifamikill vatnsútflutningur . Umsókn um netþjónabú er til umræðu og svona mætti lengi telja. Rio Tinto álbræðsla sprettur ekki upp morgun og hefur enga þýðingu í þeirri krísu sem nú geisar. Álver og mengandi stóriðja nánast í miðbæ Hafnarfjarðar eru ekki lausnir morgundagsins – Samfélag morgundagsins byggir á umhverfisverndarsjónarmiðum og umhverfisvænni atvinnustarfsemi.

Árni Guðmundsson

Þegar gengið var til kosninga um stækkunarmálið árið 2007 lofaði bæjarstjóri ítrekað á fundum og í fjölmiðlum að aðeins yrði kosið einu sinni um þetta mál á þessu kjörtímabili. Við treystum því að bæjarstjóri standi við orð sín og virði niðurstöður lýðræðislegra kosninga .

Við sem stöndum að Sól í Straumi skorum á Samfylkinguna í Hafnarfirði að fjalla um þetta mál af ábyrgð og festu. Á landsvísu vinnur Samfylkingin í ríkisstjórn að rammaáætlun um nýtingu og verndun Íslands. Fyrst þegar sú áætlun liggur fyrir haustið 2009 mun verða ljóst hvaða virkjunarkostir standa til boða. Þá mun ekki vera ljóst hversu stóran hlut af raforkuframleiðslu landsins þjóðin ætlar til álframleiðslu. Þeim fjölgar hratt þessa dagana sem telja að nú sem aldrei fyrr þurfi að huga að áhættudreifingu skuldsettra orkufyrirtækja í almannaeigu.

Bæjar- og sveitastjórnarkosningarnar vorið 2010 eru góður tími til að kjósa aftur um stækkunarmálið hugnist mönnum það enn. Þá gætu allar forsendur fyrir þessa ákvörðun legið á borðinu og bæjarbúar tekið ábyrga afstöðu á grundvelli þeirra.

Pétur Óskarsson
Höfundur er talsmaður Sólar í Straumi

Íbúakosningarnar fóru fram eftir ítarlegar umræður og kynningu á stækkunarmálinu. Kosningaþátttakan var mikil, niðurstaðan skýr og hana ber að virða. Í aðdraganda þeirra kosninga lýsti bæjarstjóri því ítrekað yfir, bæði á fundum og í fjölmiðlum, að stækkunarmálið yrði ekki tekið upp aftur á þessu kjörtímabili. Við Íslendingar þurfum nú, meira en nokkru sinni áður, á stjórnmálamönnum að halda sem standa við orð sín.

Komi til þess að leggja eigi málið aftur fyrir bæjarbúa er eðlilegt að gera það samfara næstu bæjar- og sveitastjórnarkosningum vorið 2010 enda mun núverandi ríkistjórn leggja fram rammaáætlun um náttúruvernd og nýtingu orkuauðlinda haustið 2009. Þá fyrst mun skýrast hvaða orka mun standa Rio Tinto til boða og þá hvort að Íslendingar vilja auka hlutdeild áliðnaðar í ráðstöfun á
orkuframleiðslu landsins.

Ríkistjórn Íslands vinnur nú að rammaáætlun sem ætlað er að skapa þjóðarsátt um ráðstöfun landsins okkar og vera leiðarljós til framtíðar. Varla þarf að minna stjórnvöld á þá hættu sem skapast getur í samfélaginu skorti viðeigandi leikreglur. Hrun bankakerfisins með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir fólkið í landinu og komandi kynslóðir er merki þess. Hættan er sú
að sambærilegar aðstæður geti orðið til í orku og umhverfismálum þar sem stjórnvöld hafa í dag ekki næg stjórntæki til áhrifa.

Sól í Straumi

Fjármálaráðgjafar hafa margir hverjir gefið glannaleg ráð undanfarin ár, en þó er líklega leitun að þeim ráðgjafa sem ráðlegði fjölskyldu með slíka eigna- og skuldastöðu að stofna til meiri skulda í sömu atvinnugrein. Einhverra hluta vegna telja sumir þó eðlilegt að gefa heilli þjóð þessi ráð.

Útflutingsverðmæti og framlag til þjóðarbúsins
Rætt er um nauðsyn þess að auka útflutning og sérstök áhersla lögð á álið, það sé nú að nálgast sjávarútveg hvað útflutningsverðmæti varðar. En þótt útflutningur sé mikilvægur, er hann alla jafna ekki merkilegri framleiðsla en hver önnur.
Hér verður þó að hafa nokkur atriði í huga. Í fyrsta lagi eru hráefni mjög dýr í álframleiðslu. Þau eru keypt frá útlöndum. Álver hér á landi eru í eigu útlendinga og arður af álbræðslu fer úr landi. Virkjanir eru í eigu Íslendinga, en yfirleitt hefur orkuverð ekki nægt fyrir miklu meira en vöxtum af lánum vegna virkjananna og rekstrarkostnaði (sjá til dæmis skýrslu Páls Harðarsonar, „Mat á þjóðhagslegum áhrifum stóriðju á Íslandi, 1966-1997, sem var unnin fyrir Landsvirkjun, 1998). Lánin eru erlend og vextir fara því úr landi, en rekstrarkostnaður er bæði innlendur og erlendur.

Afkoman er breytileg, en yfirleitt stendur ekki mikið eftir þegar fjármagnskostnaður og rekstrarkostnaður hefur verið greiddur. Laun starfsmanna í álverum og skattar eru líklega langstærsti tekjuliðurinn sem verður eftir í landinu af álframleiðslunni. Árið 2006 nam framleiðsla málma hér á landi um 70 milljörðum króna að framleiðsluvirði. Laun og tengd gjöld voru tæpir 7 milljarðar króna. Tekju- og eignarskattar námu að líkindum nálægt 3 milljörðum króna. Til samanburðar má nefna að laun og tengd gjöld í sjávarútvegi námu tæpum 50 milljörðum króna árið 2006.

Að bera saman hreinar útflutningstekjur af mismunandi framleiðslu án þess að tilgreina hvað verður eftir í landinu er til þess fallið að valda ranghugmyndum meðal landsmanna. Aðeins brotabrot af framleiðsluvirði málma hér á landi verður eftir í hagkerfi okkar Íslendinga.

Lágt tæknistig – lág framleiðni
Framleiðsluaðferðin sem notuð er í álbræðslu var fundin upp á 19. öld. Aðferðin er kennd við upphafsmenn sína; Bandaríkjamanninn Charles Martin Hall og Frakkann Paul Héroult sem fundu hana upp hvor í sínu lagi árið 1886. Aðferðin er sáraeinföld rafgreining og hefur lítið breyst síðan hún uppgötvuð. Tæknistigið er því til þess að gera lágt og afurðin; þ.e. ál (Al), er frumefni og býður ekki uppá mikla vöruþróun. Engar forsendur eru til að stunda slíka vöruþróun á Íslandi – í öllu falli fer hún ekki fram í stöðluðum verksmiðjum eins og hér hafa verið settar upp. Vöruþróun í framleiðslu málma krefst sérþekkingar og samvinnu við þá sem nota munu afurðina. Sú sérþekking er tæplega til staðar í landinu og engin fyrirtæki sem þurfa slíka vöruþróun og geta stutt við hana.

Þeirri skoðun hefur stundun verið haldið fram hérlendis að stóriðja sé hátækniiðnaður vegna þess að nýjasta tækni sé notuð við framleiðsluna. Þetta er afar langsótt. Menn nota nýjustu tækni í öllum atvinnuvegum sama hvaða nöfnum þeir nefnast. Smábátaútgerð hefur t.a.m. ekki verið kölluð hátækniiðnaður hingað til þó menn noti stundum tölvustýrð handfæri við fiskiríið og bílar eru hátæknifyrirbæri þótt ekki teljist það hátækni að aka slíkum.

Stóriðjuframkvæmdir og hvað svo?
Atvinnu- og efnahagsrökum hefur verið beitt markvisst í þágu stóriðjuupbyggingar hér á landi síðastliðin ár. Þegar til langs tíma er litið breytir álver engu um atvinnuleysi á landinu öllu. Atvinnuleysi ræðst til langs tíma af grunnstærðum hagkerfisins, eins og menntunarkostum og starfsþjálfun sem í boði eru, lágmarkslaunum, atvinnuleysisbótum, styrk samtaka á vinnumarkaði og fleiru. Einstök fyrirtæki eins og álver breyta þar engu. Ef álver hefur áhrif á fjölda starfa á tilteknu svæði eða landinu öllu er það með flutningi fólks sem ella hefði unnið annars staðar.

Að öllum líkindum á atvinnuleysi eftir að aukast eftir atburði síðustu daga. Spurningin er hvort störf muni skapast hjá fyrirtækjum sem hafa átt erfitt uppdráttar í þenslunni, s.s. sprotafyrirtækjum og fyrirtækjum í ferðaþjónustu, eða með nýjum stóriðjuframkvæmdum.
Svara verður þeirri spurningu hvað taki við eftir næstu stóriðjuframkvæmdir. Áður en lagt er af stað í virkjana- og stóriðjuframkvæmdir á forsendum atvinnu- og byggðasjónarmiða hlýtur það að vera krafa okkar að álverið á Reyðarfirði og virkjun við Kárahnjúka sé skoðuð og ávinningur þeirrar framkvæmda metinn m.t.t. íbúaþróunar, jafnréttis- og kynjasjónarmiða, fjölgunar starfa, margfeldisáhrifa og þar fram eftir götunum.

Lokaorð
Nú þegar talað er um að bretta upp ermarnar og nýta auðlindirnar í hvelli er ekki úr vegi að spyrja hvort það sé vilji okkar Íslendinga að standa í svipuðum sporum með þær eins og bankakerfið eftir nokkur ár. Að allt verði fullnýtt og ofnýtt og að eftir standi sviðin jörð – og hvað á þá að gera? Eigum við ekki að skilja eitthvað eftir fyrir komandi kynslóðir?
Framtíðarlandið hefur ítrekað bent á það að hlutverk stjórnvalda í atvinnuuppbyggingu sé að tryggja stöðugt efnahagsumhverfi, styrkja grunngerð samfélagsins og skapa þannig öllum atvinnugreinum góð skilyrði til vaxtar. Við þurfum nú að læra að hugsa lengra fram í tímann til að tryggja gott atvinnulíf og lífskilyrði í landinu til frambúðar.

Grein þessi birtist í nafni Framtíðarlandsins á vefnum www.framtidarlandid.is þann 12. október 2009 og er birt hér til fróðleiks og umræðu.

Norska ríkisútvarpið, NRK, hefur eftir Kristin Halvorsen, fjármálaráðherra, að engar upplýsingar liggi fyrir um að Rio Tinto muni breyta um stefnu í Indónesíu og olíusjóðurinn geti ekki fjárfest í slíkum félögum.

Olíusjóðurinn seldi fyrir tveimur árum hlutabréf í námufélaginu Freeport McMoRan vegna þátttöku félagsins í umdeildum framkvæmdum í á Papua í Indónesíu við svonefnda Grasbergnámu, sem er stærsta gullnáma heims og þriðja stærsta koparnáma í heimi.

Í kjölfarið var bent á að Rio Tinto ætti 40% í Freeport McMoRan. Í apríl í ár bað norska fjármálaráðuneytið seðlabanka landsins að selja bréf olíusjóðsins í Rio Tinto Plc. og Rio Tinto Ltd. Þeirri sölu er lokið en alls voru seld hlutabréf fyrir 4419 milljónir norskra króna í Rio Tinto Plc. og fyrir 430 milljónir norskra króna í Rio Tinto Ltd. Samtals nemur þetta nærri 77 milljörðum íslenskra króna.

NRK segir að við framkvæmdirnar í Indónesíu sé um 230 þúsund tonnum af jarðefni út í vatnakerfi svæðisins og þessi losun muni aukast eftir því sem námugreftrinum vindur fram. (heimild: Morgunblaðið 10. september 2008)

Eftirfarandi grein birtist á www.mbl.is í dag:

Rekstur álvers í Straumsvík tryggður til 2037

Landsvirkjun segir, að með samkomulagi, sem náðst hafi við Rio Tinto Alcan, eiganda álversins í Straumsvík, um tæknilegar endurbætur á álverinu, hækki raforkuverð og rekstur álversins sé tryggður til lengri tíma en ella eða til ársins 2037.

Rio Tinto Alcan hugðist stækka álverið um tæplega 200.000 tonna ársframleiðslu með byggingu tveggja nýrra kerskála. Þessi áform náðu ekki fram að ganga þar sem íbúar í Hafnfirði lögðust gegn þeim þegar kosið var um skipulagstöllögu er sýndi þessa stækkun.

Rio Tinto Alcan átti síðan í viðræðum við Landsvirkjun um orkukaup til nýs álvers sem staðsett yrði á Reykjanesi eða í Þorlákshöfn. Þau áform voru lögð á hilluna eftir að stjórn Landsvirkjunar gerði fyrrnefnda samþykkt.

Landsvirkjun segir, að Rio Tinto Alcan sjái hins vegar fram á möguleika á að auka afkastagetu núverandi álvers án stækkunar með því að framkvæma vissar tæknilegar endurbætur á því. Við það aukist framleiðslugetan um allt að 40.000 tonnum á ári og aflþörfin um 75 MW.

Viðræðum sem átt hafa sér stað milli RTA og Landsvirkjunar um þetta mál er lokið með samkomulagi sem jafnframt inniheldur ákvæði um endurnýjun á eldra rafmagnssamningi og segir það afar mikilvægt. Landsvirkjun hefur ákveðið að hefja framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun að nýju til að uppfylla samninginn og samning við Verne Holding um rafmagnssölu til netþjónabús sem fyrirtækið hyggst koma upp á Keflavíkurflugvelli.

Landsvirkjun segir einnig, að viðræður standi nú yfir um orkusölu til nokkurra fyrirtækja sem yrðu væntanlega staðsett í Þorlákshöfn. Landsvirkjun áformar að anna orkuþörf þeirra með byggingu virkjana í neðrihluta Þjórsár. Takist að ná samningum við þau munu skapast nokkur hundruð ný störf á svæðinu.

Heimild: www.mbl.is 8. ágúst 2008

Ef álver rís í Helguvík þarf umfangsmikla orkuflutninga í gegnum fjölmörg sveitarfélög sem eiga ríkra hagsmuna að gæta. Auk Hafnarfjarðar þyrftu Vogar, Grindavík, Reykjavík, Kópavogur, Garðabær og Ölfus að breyta skipulagi sínu. Hvað Hafnarfjörð varðar þá yrði um að ræða breytingu sem innifelur hluta af þeim áformum sem Hafnfirðingar hafa nú þegar hafnað með lýðræðislegum hætti. Af virðingu við íbúa og kjósendur er þess krafist að öllum tillögum um loftlínur fyrir hugsanlegt álver í Helguvik verði alfarið hafnað.

Sól í Straumi

“Unnið er að því að auka framleiðslu álvers Alcans á Íslandi í Straumsvík í núverandi kerskálum. Er það gert með því að auka rafstrauminn sem fer um hvert ker og með því mun heildarframleiðslan í Straumsvík aukast um 40 þúsund tonn á ári. Þetta er meðal þess sem kemur fram í desemberútgáfu ISAL-tíðinda – fréttabréfs Alcans á Íslandi.

Til þess að af aukinni framleiðslu geti orðið þarf að ráðast í miklar fjárfestingar, að því er segir í pistli Gunnars Guðlaugssonar, framkvæmdastjóra stækkunarsviðs. Meðal annars þarf að bæta við nýrri þurrhreinsistöð og ofni í steypuskála. „Í skautsmiðju og skautskála þarf að ráðast í miklar endurbætur því stækka þarf skautin frá því sem nú er. Með þessum aðgerðum mun framleiðni álversins aukast og mun það því verða samkeppnishæfara en nú er. Samhliða tæknilegum undirbúningi straumhækkunarinnar er unnið að því að tryggja raforku til verkefnisins.”

Nýtt álver í undirbúningi
Jafnframt er unnið að undirbúningi nýs álvers, annaðhvort í Þorlákshöfn eða á Keilisnesi, þrátt fyrir óvissu í raforkumálum. „Það gerir okkur betur í stakk búin til að keppa um þá raforku sem mun verða til reiðu í framtíðinni. Þetta hefur í för með sér að við munum hleypa af stokkunum umhverfismati og fullhanna verksmiðju í samvinnu við íbúa og aðra hagsmunaaðila á þeim stað sem fyrir valinu verður,” segir Gunnar.” (heimild: www.mbl.is, 29.12.07).

Hér þarf félagið að útskýra fyrir Hafnfirðingum hvað hefur breyst. Hvað með lokunarhótunina? Eru fyrri yfirlýsingar Alcan um framtíðarhorfur fyrirtækisins hér með felldar úr gildi? Rannveig Rist spáði í Kastljósinu þremur dögum fyrir kosningar um álversstækkunina að ef Hafnfirðingar segðu nei við stækkun væru líklega aðeins örfá ár eftir í rekstrinum. Getur verið að félagið hafi beitt Hafnfirðinga hótunum til þess að reyna að hafa áhrif á niðurstöðu lýðræðislegra kosninga? Er ekki kominn tími til að gera hreint fyrir sínum dyrum?

Gleðilegt nýtt ár og góðar stundir.

Pétur Óskarsson